Con cái có phải biết ơn vì cha mẹ đã sinh ra chúng?
Gợi ý: Công ơn sinh thành, dưỡng dục là tiêu chuẩn đạo đức phổ biến trong xã hội. Liệu điều này có đang bỏ qua: 1. Con cái không thể lựa chọn việc chúng được sinh ra; 2. Tại thời điểm được sinh ra, con cái không có đủ nhận thức để đánh giá việc được sinh ra là tốt hay xấu đối với cá nhân chúng; 3. Cha mẹ thường suy xét lợi ích cá nhân khi lựa chọn sinh con (phụ giúp công việc gia đình, phụng dưỡng khi cha mẹ về già, duy trì nòi giống, v.v..).
Câu hỏi trên là 1 câu có cơ sở khi suy tư về lòng biết ơn cha mẹ. Tuy nhiên, đối tượng tra vấn ở đây là việc "sinh ra", đây là hành động có trước sự hiện hữu, lại là nguyên nhân của sự hiện hữu nên tra vấn về nó dẫn ta đến những nghịch lý, nan đề về bản thể và nhận thức. Ví dụ điển hình nhất là chính câu hỏi cụ thể được đưa ra: 1. Con cái không thể lựa chọn việc chúng được sinh ra --> Con cái được quyền lựa chọn à? 2. Tại thời điểm được sinh ra, con cái không đủ nhận thức --> Thời điểm ấy con cái nhận thức được à? 3. Cha mẹ thường suy xét lợi ích khi lựa chọn sinh con --> Họ có thể lựa chọn dựa trên phi lợi ích à? Do đó, những câu hỏi thế này tự đưa bản thân đến nan đề logic của lập luận. Mặt khác, nếu chuyển đối tượng là người và người, vấn đề dễ lập luận hơn: Con cái có phải biết ơn cha mẹ vì họ LÀ NGƯỜI đã sinh ra chúng. Ở đây, ta không còn xét mối tương quan giữa người và hành vi mà mối tương quan giữa người và người. Nó chuyển thành một đối tượng có thể phân tích hơn. Tạm bắt đầu với việc chuyển đối tượng, cậu nghĩ ra con cái có phải biết ơn vì cha mẹ LÀ NGƯỜI đã sinh ra chúng không?
Xét trên phương diện logic: <1. Con cái không thể lựa chọn việc chúng được sinh ra.> Không ai trong chúng ta có khả năng "lựa chọn" việc sinh ra cả. Vì "lựa chọn" là một hành động chỉ có thể có sau khi con người đã có nhận thức và "có mặt" trên thế giới. <2. Tại thời điểm được sinh ra, con cái không có đủ nhận thức để đánh giá việc được sinh ra là tốt hay xấu đối với cá nhân chúng?> Hoàn toàn đúng rằng không ai vừa sinh ra là có tư duy để đánh giá. Nhưng mình không thấy có sự liên kết giữa lập luận này với biết ơn cha mẹ. <3. Cha mẹ thường suy xét lợi ích cá nhân khi lựa chọn sinh con...> Một vài cha mẹ, nó không phổ quát cho toàn bộ cha mẹ đều mang tư duy lợi ích. Vì vậy nó cũng không thể dùng để làm cơ sở để kết luận những mệnh đề phổ quát như "tất cả người con đều phải biết ơn cha mẹ". ___ Bản chất của ý niệm "cha mẹ" là có sự trao truyền. Sự trao truyền này dễ thấy nhất là ở mặt sinh học, nhưng không chỉ gói gọn trong khuôn khổ sinh học. Con người chúng ta định nghĩa như thế nào về khái niệm "được sinh ra"? Có thể nói khái niệm "con người" không chỉ gói gọn chỉ trong khuôn khổ sinh học, mà ở đó còn có cả những thứ trừu tượng hơn (tinh thần, tư duy, tôn giáo, ...). Ta có thể giam cầm một người trong không gian vật lý, nhưng không thể giam giữ họ về tinh thần. Ngược lại, cũng có những hoạt động giam cầm tinh thần, dù rằng cơ thể vật lý có thể xem như là tự do. Con người tự do là khi họ có thể thấy và tin có những khả thể khác để sống. Tựu trung, trao truyền sinh học có sức nặng của nó, nhưng không vì thế mà nó đóng khuôn con người. Nhìn vào lịch sử ta cũng có thể thấy rằng, sự tiến bộ chắc chắn không tới từ việc bắt chước y đúc, càng không phải đạp đổ hoàn toàn những hệ thống cũ. Nó phải đến từ sự lưu truyền, kế thừa từ thế hệ trước kết tinh với sự tự do sáng tạo của thế hệ sau.
